Van ruilen komt huilen? Hoe een persoonlijk CO2 budget ongelijkheid in de hand werkt.

— 4 minute read

Betalen voor je uitstoot en betalen voor de schade die je de aarde toebrengt met je keuzes. Dat klinkt voor veel mensen vrij logisch en eerlijk.

Het idee is gebaseerd op het EU Emissions Trading System (EU ETS), oftewel emissiehandel: een van de belangrijkste stukjes van de puzzel die Europa's klimaatplan heet. Het principe is vrij simpel: de vervuilers die onder het EU ETS vallen mogen samen een maximum aan broeikasgassen uitstoten. Dat maximum, het "emissieplafond", wordt elk jaar lager, zodat de totale uitstoot steeds iets verder afneemt. Als je meer uitstoot dan je fiches (emissierechten) hebt, mag je fiches bijkopen van partijen die minder uitgestoten hebben. Op die manier levert minder uitstoten je een direct financieel voordeel op en worden bedrijven voor een keuze gesteld: betalen voor emissierechten of investeren in verduurzaming.

Ditzelfde principe is toe te passen op persoonlijk niveau: als ik op vliegvakantie wil naar New York kan ik daarvoor "sparen" door een tijdje geen vlees te eten, of naar m'n werk te fietsen in plaats van de auto te pakken. En als ik toch m'n CO2 budget dreig te overschrijden, kan ik rechten overkopen van m'n buurman die toch nooit op vakantie gaat en wel wat CO2 voor me overheeft.

Van ruilen komt huilen?

Als je hier je vraagtekens bij hebt, ben je niet de enige. Het idee van een persoonlijk CO2 budget roept vaak veel weerstand op. Want wat maakt het de superrijken uit of ze nog wat extra's voor hun CO2-uitstoot moeten aftikken, bovenop de kosten van de tweede cruise dit jaar?

Maar ondanks dat het persoonlijke CO2 budget ethisch twijfelachtig is, dient het als gedachte-experiment toch een doel: een kennismaking met "klimaatongelijkheid".

Het koelschap van de Appie

Klimaatongelijkheid bestaat in vele vormen. Om te beginnen met ongelijkheid in de bijdrage aan klimaatverandering: de rijkste 10 procent van de wereldbevolking is verantwoordelijk voor maar liefst de helft van de CO2 uitstoot. En terwijl het juist de rijken zijn met een extreem hoge uitstoot, ondervinden mensen met minder middelen vaak de grootste gevolgen.

Deze ongelijkheid in de impact van klimaatverandering zien we niet alleen tussen landen, maar ook binnen landen. In Nederland zorgde in 2021 extreme regenval voor overstromingen in Limburg. Miljoenen aan schade als gevolg, maar niet iedereen kan zich een dure verzekering veroorloven. Droogte en een dalend grondwaterpeil kunnen huizen doen verzakken, maar niet iedereen heeft de financiele middelen om huizen preventief te versterken. Onze zomers worden steeds heter, maar velen van ons wonen in huurhuizen die ze niet zelf kunnen isoleren, en dwalen op het heetst van de dag noodgedwongen door het koelschap van de Appie.

Terug naar het persoonlijke CO2 budget. Bij een systeem met verhandelbare rechten zullen vooral de armere huishoudens benadeeld worden. Een groot deel van de uitgaven van deze inkomensgroep zijn noodzakelijke en koolstofintensieve uitgaven voor bijvoorbeeld wonen, boodschappen en vervoer. Rijkere mensen besteden een groter deel van hun inkomen aan relatief "schone" producten, denk aan kleding of cultuur, en zullen daardoor verhoudingsgewijs minder geraakt worden door deze maatregel. CE Delft berekende dat in Nederland een huishouden met een laag inkomen iets meer dan 5% uitgeeft aan kosten gerelateerd aan klimaatbeleid. Dat is ongeveer 3,5 keer zoveel als een rijk huishouden. Als de huidige systematiek doorgezet wordt, zal een huishouden met een laag inkomen bijna 20% van het besteedbaar inkomen kwijt zijn aan klimaatbeleid. Ditzelfde geldt helaas bij een systeem met een persoonlijk budget dat niet verhandelbaar is en waarbij iedereen - arm of rijk - moet leren zijn of haar emissierecht twee keer om te draaien voor het uit te geven. Het deel van de bevolking dat hun emissies kan beperken met warmtepompen en Tesla's kan zo CO2-budget vrij maken voor een reisje naar New York. Die vlieger gaat helaas niet op voor de andere helft die in slecht geïsoleerde huizen woont en geen geld heeft voor investeringen die verder gaan dan tochtstrips en radiatorfolie.

"We can't solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them." - Albert Einstein

"Fin du mois, fin du monde - même combat" zeggen ze in Frankrijk. De strijd tegen klimaatverandering zou ook de strijd tegen sociale ongelijkheid moeten zijn.

Net zoals we het klimaatprobleem niet willen doorschuiven naar latere generaties, zouden we rijke mensen de nadelen van klimaatbeleid niet moeten laten doorschuiven naar de mensen die het minder breed hebben. Laten we er dus voor zorgen dat we deze ongelijkheid, die zo sterk verweven is in het probleem, niet herintroduceren in de oplossing.

Of zoals Albert Einstein zei: "We can't solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them."