Amsterdam vindt batterijen "te experimenteel" en kiest voor dubbele uitstoot

— 6 minute read

Vanaf 2025 wordt het Amsterdamse centrum, net als vele andere Nederlandse stadscentra, een uitstootvrije zone voor taxi's, bestelauto's en vrachtwagens. Vijf jaar later moet al het verkeer binnen de Ring A10 emissievrij zijn.

Het is dan ook enigszins opmerkelijk dat de gemeente Amsterdam een aanbesteding gestart is voor 37 vuilniswagens op diesel. En dan denk je misschien: "elektrische vuilniswagens, bestaan die?". Ja, die bestaan. Sterker nog,  er rijden er al heel wat rond in Nederland, waaronder twee in Amsterdam.

Photo by Tobias Kordt on Unsplash

Door de mazen van het net

De gemeente houdt zich heel slim aan het door haar opgestelde beleid door in de aanbestedingsvoorwaarden expliciet te vermelden dat de te leveren voertuigen voor 2025 op kenteken gezet dienen te zijn. De congestie op het elektriciteitsnet wordt als voornaamste reden gegeven om voorlopig nog even op diesel te blijven rijden. Dat is op zichzelf al een interessant argument, aangezien de gemeente wel van het bedrijfsleven vraagt hun wagenpark te elektrificeren en signalen over congestie op het Amsterdamse elektriciteitsnet niet nieuw zijn. Maar ik vraag me vooral af of de conclusie dat een al zwaar belast net elektrificatie van het wagenpark onmogelijk maakt terecht is.

In afwachting van reactie op mijn woo-verzoek, neem ik even aan dat het uitgangspunt geweest is dat de wagens de hele dag rondrijden om afval te verzamelen en dat deze 's avonds terugkomen op de gemeentewerf en allemaal tegelijkertijd aan de stekker gezet worden om op te laden. Het gaat hier om grote wagens, dus ja, dit zal inderdaad een grote piek in de lokale elektriciteitsvraag creëren - al verwacht ik dat die congestie waar de gemeente het over heeft 's nachts wel mee zal vallen.

Welke maatregelen heeft de gemeente overwogen om het net te ontlasten? Met lokale opwekking van zon- en wind, gecombineerd met batterijen, en slim laden, kunnen de wagens laden op gunstigere momenten waarop de elektriciteitsvraag laag is. Zo kan piekbelasting beperkt worden en wellicht aan de grote energievraag voldaan worden zonder netverzwaringen met lange doorlooptijden. Is er over nagedacht de wagens op andere locaties te laden? Op andere bedrijventerreinen waar wel capaciteit is? Of bij snelladers op de route?

Daarnaast hebben elektrische vuilniswagens naast geen lokale uitstoot te veroorzaken nog een ander voordeel. Ze zijn stil. Dit biedt wellicht de mogelijkheid om de tijden voor afvalcollectie te verruimen. Ook dat geeft meer flexibiliteit in het plannen van oplaadmomenten. En het heeft ook nog eens een positief effect op die andere vorm van congestie waar Amsterdam graag vanaf wil: verkeer.

En dan is er nog waterstof. Amsterdam was van plan zes waterstofvoertuigen in te zetten voor de afvalverzameling. Door leveringsproblemen zag de gemeente hier uiteindelijk vanaf, maar de infrastructuur staat klaar: in 2021 opende het eerste Amsterdamse waterstofstation.

“De raad wil ook dat het afval goed wordt opgehaald.”

Het Parool schrijft dat er volgens Zita Pels (Afval) wel gekeken is naar batterijen en waterstof, maar die opties bleken "storingsgevoelig" en "te experimenteel", en zouden een risico zijn voor de kwaliteit van de afvalcollectie. Ik had persoonlijk gehoopt op wat meer creativiteit en optimisme van deze GroenLinkser die naast de portefeuille afval ook verantwoordelijk is voor de onderwerpen duurzaamheid en energietransitie. Dit klinkt steeds meer als: "moeite" en "geen zin".

Dat een goede, efficiënte inzameling van afval ontzettend belangrijk is voor het woongenot zal ik niet ontkennen. En ja, overstappen op een elektrisch wagenpark zal vast even wennen en soms lastig zijn. Net zoals dat misschien het geval is voor vele andere Amsterdamse ondernemers die binnenkort ook over moeten op elektrisch. Je kunt het ook moeilijk oneens zijn met het "goed" willen ophalen van afval, maar ik zie nog niet hoe 37 nieuwe dieselwagens in dat plaatje passen.

De DAF CF Electric refuse collection truck (bron: DAF.com)

De prijs van behoudendheid: twee keer zoveel uitstoot

Ik vraag me af hoe veel we bereid zijn te bepalen voor het volledig willen vermijden van die eventuele onzekerheden?

De gemiddelde vuilniswagen in Amsterdam rijdt ongeveer 75 kilometer per dag. Amsterdam is van plan deze 37 wagens vijf jaar te gebruiken. Daarna komt ook de gemeente zelf niet meer onder haar eigen beleid uit. Over een periode van vijf jaar komen we dan op een totaal van meer dan 5 miljoen verwachte kilometers voor deze 37 wagens. Als we rekenen met een verbruik van 0,7 liter diesel per gereden kilometer, kunnen we berekenen dat we in de komende vijf jaar voor deze wagens rond de 3,5 miljoen liter diesel nodig hebben. Vermenigvuldig dat met 2,5 kilo CO2 per liter diesel en we komen op 8.750 ton CO2 in vijf jaar.

Een elektrische vrachtwagen zorgt ook voor CO2 uitstoot. Niet tijdens het rijden (zogenoemde "tailpipe emissions"), maar de elektriciteit die nodig is om de batterij op te laden moet natuurlijk wel ergens vandaan komen. Hoeveel, dat ligt aan de manier van opwekking. Een elektrische wagen kan volledig uitstootvrij rijden als alle energie opgewekt is door hernieuwbare bronnen, zoals zonne- of windenergie. Laten we er echter vanuit gaan dat de wagens zouden rijden op grijze stroom die 0,4 kilogram CO2 per kWh uitstoot. Als we dezelfde logica als hierboven volgen zou het laden van een gemiddelde vuilniswagen 68 kilogram CO2 kosten. Als we er van uitgaan dat alle 37 wagens 's nachts volledig opladen, voor vijf jaar lang, dan zou dat in totaal zo'n 4.500 ton CO2 uitstoot veroorzaken. Dit is een conservatieve berrekening. In werkelijkheid zullen de wagens niet elke nacht volledig hoeven te laden (deze wagens hebben bijvoorbeeld een range van 200 kilometer) en zal het aandeel van hernieuwbare energie in de Nederlandse energiemix toenemen en zal de CO2 uitstoot per kWh over de vijf jaar dalen.

Samengevat, elektrische wagens hadden tijdens deze vijf jaar minstens de helft aan CO2 uitstoot kunnen besparen.

Voor waterstof mag eenzelfde besparing verwacht worden. Dit artikel spreekt van een besparing van 19 ton per jaar per waterstofwagen. Vermenigvuldigd met onze vijf jaar en 37 wagens, zou dat resulteren in een besparing van 3.515 ton CO2.

Hoge uitstoot, lage standaarden

Dubbele uitstoot door de op zichzelf al bediscussierbare termen "storingsgevoelig" en "experimenteel" te verwarren met "onmogelijk". Men mag meer verwachten van een gemeente die streeft een uitstootvrije stad te zijn met een duurzame eigen organisatie en schone lucht voor haar inwoners. Al is het alleen al om het goede voorbeeld te geven en haar eigen beleid niet te verloochenen.

Momenteel ben ik in afwachting van een woo-verzoek met als doel de onderzoeksrapporten rondom de haalbaarheid van elektrificatie van de Amsterdamse afvalcollectie openbaar te maken. Volg mij op Twitter om op de hoogte te blijven van updates rondom dit thema.